Önceki yazımızda, toplumda gözlemlenen olumsuzlukları genel hatlarıyla ele almaya çalışmıştık. Bu toplumun birer ferdi olarak yaşanan gelişmeler hepimizi; çocuklarımızı, ailelerimizi ve geleceğimizi doğrudan ilgilendirmektedir. Bu nedenle, olumsuz gidişatın önüne geçilmesi ve toplumun iyilik, adalet ve birlikte yaşama ekseninde yeniden yönlendirilmesi hem hakkımız hem de sorumluluğumuzdur. Toplumda yaşanan ahlaki ve sosyal yozlaşmanın vicdan sahibi her insanı rahatsız ettiği açıktır. Mevcut sorunların temelinde ise bireylerin duyarsızlaşması ve bu duyarsızlığı besleyen sistemsel problemler bulunmaktadır.
Suçlu aramak veya suçluyu yalnızca eleştirmek çoğu zaman çözüm üretmez. Nitekim “Karanlığa küfredeceğine bir mum yak.” sözü, bireyin sorumluluk almasının önemini vurgulamaktadır.
İnsan, sorumluluk üstlenebilen bir varlıktır. Bir iş yerinde, evde ya da herhangi bir kurumda herkesin kendi görev ve yetki alanı dışında hareket etmesi, düzenin bozulmasına ve karmaşanın ortaya çıkmasına neden olur. Buna karşılık, her bireyin kendisine düşen görevi bilinçli bir şekilde yerine getirmesi, hem düzenin hem de verimliliğin sağlanmasının temel şartıdır.
Toplum, insanların ortak yaşam alanıdır. Bu ortak yaşam alanında herkesin yalnızca kendi istek ve düşüncelerine göre hareket etmesi mümkün değildir. Bireysel özgürlükler önemli olmakla birlikte, başkalarının hak ve özgürlüklerini ihlal edecek şekilde kullanılamaz. Aynı şekilde, toplumun ortak değerlerini, huzurunu ve düzenini bozmaya yönelik davranışlara karşı duyarlı bireylerin gerekli tepkiyi göstermesi de toplumsal bir sorumluluktur.
Toplumun inançlarına, örf ve adetlerine, kültürel dokusuna ve genel kabul görmüş etik değerlerine aykırı davranışları yalnızca “özgürlük” kavramıyla açıklamak doğru değildir. Özgürlük, bireyin sorumluluk bilinciyle hareket ettiği ölçüde anlam kazanır. İnsan, bireysel tercihleri doğrultusunda hareket edebilir; ancak bu tercihlerin toplumsal yaşam üzerindeki etkilerini de göz önünde bulundurmak zorundadır. Aksi hâlde bireysel davranışlar, toplumsal sonuçlar doğurabilir ve toplumun genel yapısını olumsuz yönde etkileyebilir.
Bu nedenle, toplumsal düzenin ve etik kuralların korunması herkesin ortak sorumluluğudur. Toplumun ortak değerlerine zarar veren davranışlar karşısında bireylerin bilinçli ve yapıcı bir tutum sergilemesi gerekmektedir.
Burada temel olarak iki farklı yaklaşım ortaya çıkmaktadır. Bir tarafta toplumsal düzeni, etik ilkeleri ve ortak değerleri korumaya çalışanlar; diğer tarafta ise bireysel tercihler uğruna bu değerleri göz ardı edenler bulunmaktadır. Sağlıklı ve sürdürülebilir bir toplumun inşası, ortak değerlerin korunmasına yönelik çabaların güçlendirilmesine bağlıdır.
Her insanın erdemli bir yaşam sürme hakkı vardır. Toplumsal düzenin korunması, adaletin sağlanması, karşılıklı güven ilişkilerinin güçlendirilmesi ve toplumsal barışın tesis edilmesi; ortak etik ilkeler etrafında birleşmekle mümkün olabilir. Bu bilincin toplumun her kesiminde yerleşmesi büyük önem taşımaktadır.
Toplumsal dönüşüm kendiliğinden gerçekleşecek bir süreç değildir. Geleceği düşünen, ardında ahlaki ve kültürel bir miras bırakmayı hedefleyen, medeni bir toplum inşa etmek isteyen duyarlı bireylerin sorumluluk üstlenmesi gerekir. Topluma zarar veren unsurlarla mücadele edilirken yalnızca eleştirmek yerine çözüm üretmek, alternatifler geliştirmek ve yapıcı adımlar atmak önemlidir.
Siyasi alanda da siyasetçilerin, adalet, dürüstlük ve ortak iyilik ilkelerini esas alan bir bilinçle hareket etmeleri gerekmektedir. Halkta bu hasasiteyi kendilerinden beklediklerini duyurmaları gerekir. Toplumsal sorunlara karşı kayıtsız kalmamak, değişimin ilk şartıdır. Bir düşünürün ifade ettiği gibi: “Yüzleştiğiniz şeyi değiştiremezsiniz; ancak yüzleşmeden de hiçbir şeyi değiştiremezsiniz.”
Toplumsal krizler ve sosyal sorunlar insan eliyle ortaya çıkmıştır; dolayısıyla yine insan eliyle çözülebilir. Bu noktada, toplumun geleceğini önemseyen bireylerin daha güçlü bir şekilde seslerini duyurmaları ve sorumluluk almaları gerekmektedir. Böyle bir bilinç, doğru insanların geri planda kalmasını engelleyecek, erdemli bireylerin yetişmesine katkı sağlayacak ve daha sağlıklı, ahlaklı bir toplumun oluşumuna zemin hazırlayacaktır.Toplumun istikrarı için düzen gerekir, düzenin sürdürülebilmesi yöneticilerin ve halkın Ahlaklı olmasına bağlıdır. Ahlaklık ise toplumsal adaletin temelini oluşturur
Sonuç olarak, sorumluluk üstlenilmeden ideal bir topluma ve güçlü bir medeniyete ulaşmak mümkün değildir. Toplumsal dönüşümün anahtarı, bireyin kendisinden başlamaktadır. Çünkü değişimin ve gelişimin merkezinde insan vardır.
